فصلنامه علمی (ISC)

شناسایی دی.ان.ای فضایی مکان رویداد در فضاهای شهری مطالعه موردی: محله تجریش شهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.

2 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد مشهد، دانشگاه ازاد اسلامی، مشهد، ایران.

3 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد مشهد، دانشگاه ازاد اسلامی، مشهد، ایران.

4 استاد تمام گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

10.48311/udd.2026.122236.82849
چکیده
فضاهای شهری معاصر بیش از پیش به شبکه‌هایی از مسیرهای عبور تبدیل شده‌اند و در نتیجه، فرصت‌های درنگ، تعامل اجتماعی و مکان‌شدگی در آن‌ها کاهش یافته است. بااین‌حال، برخی فضاهای عبوری به‌صورت خودجوش به بستر شکل‌گیری رویدادهای اجتماعی تبدیل می‌شوند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌های مؤثر بر تبدیل «فضای درنگ» به «مکان رویداد» در فضاهای عمومی شهری انجام شده است. رویکرد پژوهش، تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار است و برای اولویت‌بندی شاخص‌های نهایی از تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) استفاده شده است. داده‌ها از چهار منبع شامل ۲۴ مصاحبه عمیق با خبرگان و کاربران، بازدیدهای میدانی از ۱۲ فضای شهری دارای رویدادهای خودجوش در محله تجریش تهران، اسناد و منابع کتابخانه‌ای و گزارش‌های نشست‌های تخصصی گردآوری شد. در فرایند تحلیل، ۱۸۳ شاخص اولیه شناسایی و پس از حذف ۷ شاخص با فراوانی بسیار پایین، ۱۷۶ شاخص باقی ماند. سپس با تحلیل محتوای کمی و کیفی و ادغام موارد همپوشان، ۲۰ شاخص اصلی استخراج و ۶ شاخص برای تحلیل AHP انتخاب شد. نتایج نشان داد «انعطاف‌پذیری فضا» با وزن ۰/۲۳۸، «نزدیکی به فضای تردد و حرکت» با ۰/۲۰۴ و «وجود عامل جاذب» با ۰/۱۹۸ بیشترین وزن را دارند. بر این اساس، چارچوب «دی.ان.ای فضایی مکان رویداد» به‌عنوان چارچوبی اکتشافی و زمینه‌مند برای تبیین فرایند تبدیل فضای درنگ به مکان رویداد در محله تجریش ارائه شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Identifying the DNA of Event Places in Urban Spaces Case study: Tajrish Neighborhood, Tehran City

نویسندگان English

Elham Khazaei 1
Maryam Ostadi 2
Fatemeh Mohammadnia Gharaie 3
Mohamadreza Pourjafar 4
1 Ph.D. research scholar of Urban Planning, Department of Urban Planning, Islamic Azad University, Mashhad Branch, Iran.
2 . Assistant Professor of Urban Planning Department, Faculty of Art and Architecture, Islamic Azad University, Mashhad Branch, Iran.
3 Assistant Professor of Urban Planning Department, Faculty of Art and Architecture, Islamic Azad University, Mashhad Branch, Iran.
4 Professor of the Department of Urban Planning and Design, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

Contemporary urban spaces have increasingly transformed into networks of transit routes; consequently, opportunities for lingering, social interaction, and the creation of a true "sense of place" within them have diminished. Nevertheless, certain transit-oriented spaces spontaneously evolve into settings for social events. This study aims to identify and prioritize the factors influencing the transformation of "spaces for lingering" into "event spaces" within the urban public realm. The research employs a directed qualitative content analysis approach, utilizing the Analytic Hierarchy Process (AHP) to prioritize the final indicators. Data were gathered from four sources: 24 in-depth interviews with experts and users; field visits to 12 urban spaces hosting spontaneous events in Tehran’s Tajrish neighborhood; documentary and library research; and reports from expert panel discussions. During the analysis, 183 initial indicators were identified; after excluding seven indicators with negligible frequency, 176 remained. Subsequently, through quantitative and qualitative content analysis and the consolidation of overlapping items, 20 core indicators were extracted, from which six were selected for AHP analysis. The results revealed that "spatial flexibility" (weight: 0.238), "proximity to transit and movement paths" (0.204), and the "presence of an attracting element" (0.198) held the highest weights. Based on these findings, the "Spatial DNA of Event Spaces" framework was proposed as an exploratory, context-sensitive model to explain the process of transforming spaces for lingering into event spaces in the Tajrish neighborhood.

کلیدواژه‌ها English

Space of pause
event venue
spatial DNA
qualitative content analysis
hierarchical analysis
Tajrish neighborhood

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 31 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 28 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 26 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 31 شهریور 1405
  • تاریخ اولین انتشار 31 شهریور 1405
  • تاریخ انتشار 31 شهریور 1405