دانشگاه تربیت مدرس گفتمان طراحی شهری ۳۱۱۶-۰۲۱۲ 7 3 2026 09 23 Identifying the DNA of Event Places in Urban Spaces Case study: Tajrish Neighborhood, Tehran City شناسایی دی.ان.ای فضایی مکان رویداد در فضاهای شهری مطالعه موردی: محله تجریش شهر تهران 1 18 29315 10.48311/udd.2026.122236.82849 FA الهام خزائی پژوهشگر دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. 0009-0008-6212-2616 مریم استادی دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد مشهد، دانشگاه ازاد اسلامی، مشهد، ایران. 0000-0002-7923-1105 فاطمه محمدنیای قرائی استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد مشهد، دانشگاه ازاد اسلامی، مشهد، ایران. 0000-0003-2071-5743 محمدرضا پورجعفر استاد تمام گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0000-0002-9822-5966 Journal Article 2026 07 19 Contemporary urban spaces have increasingly transformed into networks of transit routes; consequently, opportunities for lingering, social interaction, and the creation of a true "sense of place" within them have diminished. Nevertheless, certain transit-oriented spaces spontaneously evolve into settings for social events. This study aims to identify and prioritize the factors influencing the transformation of "spaces for lingering" into "event spaces" within the urban public realm. The research employs a directed qualitative content analysis approach, utilizing the Analytic Hierarchy Process (AHP) to prioritize the final indicators. Data were gathered from four sources: 24 in-depth interviews with experts and users; field visits to 12 urban spaces hosting spontaneous events in Tehran’s Tajrish neighborhood; documentary and library research; and reports from expert panel discussions. During the analysis, 183 initial indicators were identified; after excluding seven indicators with negligible frequency, 176 remained. Subsequently, through quantitative and qualitative content analysis and the consolidation of overlapping items, 20 core indicators were extracted, from which six were selected for AHP analysis. The results revealed that "spatial flexibility" (weight: 0.238), "proximity to transit and movement paths" (0.204), and the "presence of an attracting element" (0.198) held the highest weights. Based on these findings, the "Spatial DNA of Event Spaces" framework was proposed as an exploratory, context-sensitive model to explain the process of transforming spaces for lingering into event spaces in the Tajrish neighborhood. فضاهای شهری معاصر به‌طور فزاینده‌ای به شبکه‌هایی از مسیرهای عبور تبدیل شده‌اند که در آن‌ها فرصت‌های «درنگ» و مکان‌شدگی تضعیف می‌شود. بااین‌حال، در برخی فضاها، تحولی خودجوش رخ می‌دهد و فضاهای عبوری به بسترهایی برای وقوع رویدادهای اجتماعی تبدیل می‌شوند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌های کلیدی مؤثر بر تبدیل «فضای درنگ» به «مکان رویداد» در فضاهای عمومی شهری انجام شده است. رویکرد پژوهش، تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار و مرحله تصمیم‌گیری آن مبتنی بر تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) است. داده‌ها از چهار منبع شامل ۲۴ مصاحبه عمیق با خبرگان و کاربران فضاهای شهری تهران، بازدیدهای میدانی از ۱۲ فضای شهری دارای رویدادهای خودجوش در محله تجریش، اسناد و منابع کتابخانه‌ای و گزارش‌های نشست‌های تخصصی گردآوری شد. در فرایند تحلیل، ابتدا ۱۸۳ شاخص اولیه شناسایی شد که پس از حذف ۷ شاخص با فراوانی بسیار پایین، به ۱۷۶ شاخص کاهش یافت. سپس با تحلیل محتوای کمی و کیفی و ادغام موارد همپوشان، ۲۰ شاخص اصلی استخراج شد. از میان این شاخص‌ها، شش شاخص شامل «انعطاف‌پذیری فضا»، «نزدیکی به فضای تردد و حرکت»، «وجود عامل جاذب»، «مقیاس محلی و انسانی»، «کاربران هماهنگ و هم‌نیاز» و «نظارت و مدیریت محدود» برای تحلیل AHP انتخاب شدند. نتایج نشان داد که این شش شاخص به‌ترتیب دارای وزن‌های ۰/۲۳۸، ۰/۲۰۴، ۰/۱۹۸، ۰/۱۶۲، ۰/۱۱۲ و ۰/۰۸۶ هستند. در چارچوب مفهومی پژوهش، سه شاخص نخست به دلیل وزن نسبی بالاتر و همخوانی با یافته‌های کیفی، به‌عنوان مؤلفه‌های بنیادین یا هسته‌ای و سه شاخص بعدی به‌عنوان مؤلفه‌های پشتیبان تفسیر شدند. همچنین، در نمونه مورد مطالعه، لبه‌های فضای تردد، از جمله پله‌ها، سکوها و حاشیه‌های پیاده‌رو، از مهم‌ترین نقاط شکل‌گیری درنگ و رویدادهای خودجوش بودند. بر این اساس، چارچوب «دی.ان.ای فضایی مکان رویداد» به‌عنوان یک چارچوب اکتشافی و زمینه‌مند برای تبیین روابط میان شاخص‌های مؤثر بر تبدیل فضای درنگ به مکان رویداد در محله تجریش ارائه شد. تعمیم این چارچوب به سایر زمینه‌های جغرافیایی و فرهنگی نیازمند آزمون آن در مطالعات تطبیقی است. https://udd.modares.ac.ir/article_29315_2aae855e4fce821396110897f2513c60.pdf