دانشگاه تربیت مدرس گفتمان طراحی شهری ۳۱۱۶-۰۲۱۲ 7 1 2026 03 21 Investigating the Relationship between neighborhood design elements, neighboring and sense of community in the Neighborhood: a Conceptual Model تبیین رابطه میان اجزای طراحی محله، روابط همسایگی و حس تعلق به اجتماع محلی در محله مسکونی: ارائه مدل مفهومی 15 32 28200 10.48311/udd.2026.112503.0 FA مهدیه صیفی کاران دانشگاه شهید بهشتی مرجان نعمتی مهر دانشگاه شهیدبهشتی Journal Article 2025 09 06 Aims : The purpose of the research is to explain the direct relationship between neighborhood design elements and the sense of community and their indirect relationship through neighboring in the form of a conceptual model and to present a prioritization of design elements that affect the sense of community.<br><br>Methods : This research is descriptive-analytical and quantitative and qualitative strategies have been used to achieve the research objective. For this purpose, first, the direct and indirect effects of design elements on the sense of community have been examined using documentary methods, by searching and analyzing sources. Then, in order to rank the influential indicators of neighborhood design elements on the sense of community of urban neighborhood residents, an expert questionnaire and the Analytical Hierarchy Process (AHP) in Expert Choice 11 software have been used, and finally, the conceptual model of the research has been presented.<br><br>Findings : The results of the AHP indicated that among the indicators of neighborhood design elements, access to cultural-religious services (0.195) has the greatest impact on the sense of community, and access to commercial services, mixed use, and access to (and number of)public open spaces are in the next most important ranks, respectively. According to the conceptual model of the research, neighborhood design elements, as one of the influential factors at the meso scale, interact with other factors at the three micro, meso, and macro scales, both directly and indirectly through neighboring , affect the sense of community.<br><br>  اهداف: هدف اصلی پژوهش، تبیین رابطه مستقیم میان اجزای طراحی محله و حس تعلق به اجتماع محلی و رابطه غیرمستقیم آنها از طریق روابط همسایگی در قالب مدل مفهومی و ارائه اولویت‌بندی اجزای طراحی مؤثر بر حس تعلق به اجتماع محلی است. <br>روش: این پژوهش از نوع توصیفی - تحلیلی بوده و از راهبردهای کمی و کیفی برای دستیابی به هدف پژوهش استفاده شده است. بدین منظور در ابتدا به روش اسنادی، با جست‌وجو در منابع و تحلیل آنها، تأثیر مستقیم و غیرمستقیم اجزای طراحی بر حس تعلق به اجتماع محلی موردبررسی قرار گرفته است. پس از آن به‌منظور رتبه‌بندی مؤلفه‌های تأثیرگذار اجزای طراحی محله بر حس تعلق به اجتماع ساکنان محلات شهری، از پرسش‌نامه متخصصان و فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP)در نرم‌افزار اکسپرت چویس 11 (Expert choice 11) استفاده شده و در نهایت نیز مدل مفهومی پژوهش ارائه گردیده است. <br>یافته‌ها: نتایج حاصل از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی نشانگر این امر بود که در میان اجزای طراحی محله، دسترسی به خدمات فرهنگی - مذهبی (195/0) دارای بیشترین تأثیر بر حس تعلق به اجتماع محلی است و دسترسی به خدمات تجاری، اختلاط کاربری، و دسترسی و تعداد فضاهای باز عمومی به ترتیب در رتبه‌های بعدی اهمیت قرار دارند. براساس مدل مفهومی مستخرج از مرورادبیات پژوهش نشان داد که اجزای طراحی محله به عنوان یکی از عوامل اثرگذار در مقیاس میانی در تعامل با دیگر عوامل در سه مقیاس خرد، میانی و کلان هم به صورت مستقیم و هم از طریق روابط همسایگی به صورت غیرمستقیم بر حس تعلق به اجتماع محلی تأثیرگذار هستند. <br>نتیجه‌گیری: باتوجه‌به یافته‌های این پژوهش، اجزای طراحی محله به‌ویژه «کاربری زمین» در قالب شاخص دسترسی‌پذیری به کاربری‌ها (به‌ویژه فرهنگی - مذهبی و تجاری) می‌توانند اثر کاتالیزور، تسهیل‌کننده و تسریع‌کننده در ایجاد و پرورش حس تعلق به اجتماع محلی را داشته باشند. درواقع طراحی شهری نه به‌صورت جبرگرایانه، بلکه می‌تواند در کنار سایر عوامل، کاتالیزوری در جهت ایجاد روابط همسایگی و تعمیق این سطح از روابط برای شکل‌گیری و پرورش حس تعلق به اجتماع باشد. https://udd.modares.ac.ir/article_28200_94063eda3aed413fbcfc402f7e03cd38.pdf